Rozwój infrastruktury na potrzeby sportu powszechnego został uwzględniony w kluczowych dokumentach strategicznych obowiązujących do 2020 r. W Programie Rozwoju Sportu do roku 2020 oraz dokumentach implementacyjnych wskazano cele, kierunki i narzędzia wsparcia inwestycyjnego tego rozwoju.

Wsparcie to realizowano w trzech grupach inwestycji:

• przyszkolna infrastruktura sportowa,
• inwestycje poprawiające istniejącą infrastrukturę klubów sportowych,
• budowa nowej nieprzyszkolnej infrastruktury sportowej.

Zadania inwestycyjne były wspierane przez wnioskodawców, m.in. powiaty i gminy także ze środków własnych. Finansowanie przeprowadzano ze środków Funduszu Rozwoju Kultury Fizycznej (FRKF) poprzez coroczny program „Sportowa Polska – Program rozwoju lokalnej infrastruktury sportowej”.

Dlaczego kontrola NIK-u?

NIK podjęła kontrolę ponieważ:

• zasady Programu Sportowa Polska, w tym kryteria przyznawania dotacji, mogły skutkować nieprawidłowym udzielaniem dotacji przez Ministra Sportu i Turystyki oraz znacznymi dysproporcjami w finansowaniu rozwoju bazy sportowej w województwach (m.in. bez uwzględnienia istniejącej liczby obiektów sportowych, klubów sportowych i ich członków);
• istniało ryzyko przygotowania i realizowania przez beneficjentów zadań inwestycyjnych z naruszeniem przepisów dotyczących udzielania zamówień publicznych oraz Prawa budowlanego.

Kontrola objęła okres 2018–2022 (do 31 marca).

Program został przygotowany i ogłoszony zgodnie z przepisami rozporządzeń Ministra w sprawie przekazywania środków z FRKF.

NIK pozytywnie oceniła wprowadzenie od 2020 r. dofinansowania zadań o charakterze priorytetowym – budowy pierwszej pełnowymiarowej sali gimnastycznej w gminie oraz budowy pierwszej pływalni o długości niecki 25 m w powiecie i pierwszej pływalni o długości niecki min. 16 m w gminie. W latach 2020–2022 (do 31 marca) dofinansowano 32 takie zadania w kwocie 113,3 mln zł.

Natomiast, jak podaje NIK, Minister realizował Program w sposób nierzetelny.

Pomimo wprowadzenia priorytetu budowy pierwszej pełnowymiarowej sali gimnastycznej w gminie Ministerstwo nie miało informacji, w ilu gminach nie ma takiego obiektu.

Minister wdrożył w 2021 r. ogólnodostępną aplikację pilotażową Mapa obiektów sportowych, na którą wydatkowano 29 tys. zł, jednakże bez przyjęcia harmonogramu dalszych działań i bez implementacji narzędzi do pozyskania danych o obiektach ze wszystkich gmin w Polsce, co nie pozwala na przeprowadzenie gruntownej inwentaryzacji ogólnodostępnych obiektów sportowych. W Ministerstwie nie zachęcano gmin nieposiadających pełnowymiarowej sali gimnastycznej lub hali sportowej do aplikowania o dofinansowanie w Programie. Zdaniem NIK sytuacja ta nie pozwala uznać tego priorytetu za zakończony.

W badanym okresie Minister udzielał dofinansowania na podstawie nieprzejrzystej procedury oceny wniosków o dofinansowanie. Oceny wniosków z roku 2018 dokonano na podstawie kryteriów i przypisanych im wag punktowych, które nie zostały zaakceptowane przez przewodniczącego Zespołu do spraw opiniowania wniosków o dofinansowanie zadań inwestycyjnych.

Minister dodawał wnioskom dodatkowe punkty, czego nie przewidziano w Programie ani w regulacjach wewnętrznych Ministerstwa. W ten sposób w 2018 r. dofinansowano 148 zadań na kwotę 204,5 mln zł.

Zasady oceny od lipca 2019 r. pozwalały Ministrowi na przyznawanie wnioskom dodatkowych punktów bez szczegółowego uzasadnienia. Skutkowało to wykluczaniem z dofinansowania od ponad 50% do ponad 76% wniosków wysoko ocenionych przez Zespół na podstawie kryteriów oceny merytorycznej: technicznej, ekonomicznej i sportowej/potencjału sportowego. Zdarzało się też, że po przyznaniu dodatkowych punktów przez Ministra dofinansowano wnioski, które uzyskały bardzo niską ocenę Zespołu, co świadczyło o nierównym traktowaniu wnioskodawców.

Protokoły zbiorcze z oceny formalno-merytorycznej Zespołu sporządzane były niezgodnie z ustanowionym przepisami wzorem protokołu zbiorczego. Dokumentacja oceny wniosków z lat 2018–2021, tj. arkusze oceny i protokoły zbiorcze, nie zawierały wymaganych w regulacjach wewnętrznych Ministerstwa informacji, które wnioski odrzucono z przyczyn formalnych, a które zaopiniowano negatywnie.

Znamiona korupcjogennego mechanizmu wyczerpane

Przedstawione powyżej nieprawidłowości wyczerpują znamiona korupcjogennego mechanizmu dowolności postępowania. Stosowane zasady udzielania dotacji stwarzają ryzyko zakwestionowania rzetelności oceny zadań, jak i zasadności działania Zespołu oceniającego wnioski.

Dokumentacja rozliczenia zadań nie pozwalała na weryfikację wymogów Programu w zakresie progów dofinansowania i progów wydatków kwalifikowanych.

W ramach oceny wniosków nie określono minimalnego progu punktowego do uzyskania przez wnioski dofinansowania. Stosowane rankingi oceny wniosków przez Zespół i rankingi oceny wniosków po dodaniu dodatkowych punktów Ministra, będące podstawą do wskazania dofinansowań udzielonych w protokołach zbiorczych, nie zostały unormowane w regulacjach wewnętrznych Ministerstwa.

W Ministerstwie, poza jednym przypadkiem omyłki, niemającej charakteru systemowego, prawidłowo rozliczano dofinansowane zadania inwestycyjne. Minister monitorował kwartalnie realizację zadań inwestycyjnych poprzez weryfikację składanych przez beneficjentów sprawozdań kwartalnych. Jednak umowy o dofinansowanie w Programie w okresie objętym kontrolą nie określały terminu na złożenie ww. sprawozdania, co zdaniem Izby jest zjawiskiem niepożądanym.

Minister nie opracował i nie przedłożył Radzie Ministrów projektu programu rozwoju sportu do roku 2030, w związku z czym po 2020 roku nie była możliwa ocena zgodności Programu ze strategicznym celami i priorytetami Ministra. Działania w celu jego przygotowania były nieskuteczne i nierzetelne: prowadzono je przez ponad 2 lata, ale nie doprowadziły one do opracowania projektu dokumentu.

Program pozwolił na poprawę stanu szkolnej i ogólnodostępnej bazy sportowej: wybudowano 499 obiektów (408 przyszkolnych i 91 ogólnodostępnych), zmodernizowano 131 obiektów służących klubom sportowym oraz przebudowano 71 i wyremontowano 76 obiektów przyszkolnych.

Mimo pięciu lat realizacji Programu Minister nie przeprowadził jego ewaluacji. Nie wprowadził też mechanizmu ewaluacji, w tym wykorzystania obiektów na potrzeby określone w Programie przez uczniów i lokalne społeczności.

Dysproporcje w dofinansowaniu

Stwierdzono znaczne dysproporcje w dofinansowaniu zadań w województwach. W badanym okresie najwyższe dofinansowanie otrzymały województwa: podkarpackie – 12,9% wydatków (151,9 mln zł na 148 zadań) i małopolskie – 12,6% (148,5 mln zł na 104 zadania), a najniższe: lubuskie – 2,5% (29 mln zł na 15 zadań) i opolskie – 1% (11,9 mln zł na 14 zadań). W Programie oraz w procesie oceny wniosków i udzielania dofinansowania nie przyjęto zasad i narzędzi zapewniających równomierne rozwijanie bazy sportowej w województwach.

Nieprawidłowości u beneficjentów

Nieprawidłowości stwierdzone u beneficjentów zadań inwestycyjnych nie miały istotnego wpływu na realizację Programu. Dotyczyły one m.in.:

• zmiany umowy z wykonawcą bez ustawowych przesłanek,
• nierzetelnego prowadzenia dokumentacji postępowania,
• niepełnego przystosowania obiektów dla osób z niepełnosprawnościami.

Stan techniczny obiektów sportowych był dobry. Wystąpiły przypadki nierzetelnego prowadzenia książki obiektu budowlanego. Zarówno same obiekty sportowe, jak i zaplecze sanitarno-szatniowe z reguły były dostosowane do korzystania przez osoby z niepełnosprawnościami, w tym poruszające się na wózkach inwalidzkich. Utrudnienia dla osób niepełnosprawnych stwierdzono w Gminie Miejskiej Ostróda i Gminie Nidzica w toaletach oraz w Gminie Śniadowo w sali gimnastycznej, w łączniku z zapleczem sanitarno-szatniowym i w istniejących już wcześniej pomieszczeniach higieniczno-sanitarnych.

Większość skontrolowanych obiektów sportowych była wykorzystywana do aktywnego spędzania czasu wolnego i uprawiania sportu. Główną przyczyną braku wykorzystania obiektów były ograniczenia związane z pandemią Covid-19.

Wnioski

Najwyższa Izba Kontroli wnioskuje o:

Minister Sportu i Turystyki

• opracowanie i przedłożenie Radzie Ministrów projektu programu rozwoju sportu do roku 2030, obejmującego cele, priorytety, kierunki interwencji i wskaźniki w zakresie rozwoju szkolnej oraz ogólnodostępnej infrastruktury sportowej;
• zmianę zasad oceny wniosków w sposób zapewniający przejrzyste i równe traktowanie wnioskodawców – poprzez dofinansowywanie wniosków uzyskujących najwyższą ocenę merytoryczną Zespołu oraz ograniczenie przyznawania wnioskom dodatkowych punktów przez Ministra do szczególnie uzasadnionych przypadków, w tym szczegółowego uzasadniania dofinansowania tych wniosków;
• przeprowadzenie ewaluacji Programu „Sportowa Polska”, w tym wykorzystania dofinansowanych obiektów sportowych na potrzeby uczniów i lokalnych społeczności;
  kontynuację inwentaryzacji ogólnodostępnych obiektów sportowych w gminach poprzez rozbudowę pilotażowej aplikacji Mapa obiektów sportowych, w tym wprowadzenia narzędzi do weryfikacji posiadania przez gminy pełnowymiarowych sal gimnastycznych i hal sportowych;
• wprowadzenie w umowach o dofinansowanie terminu na złożenie przez wnioskodawców sprawozdania kwartalnego z realizacji zadania inwestycyjnego;

Gminy

• zapewnienie prowadzenia dla obiektów sportowych książki obiektu budowlanego zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa;
• zapewnienie przystosowania dla osób z niepełnosprawnościami realizowanych obiektów sportowych, zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa i dokumentacją projektową inwestycji.Opracowano na podstawie komunikatu prasowego NIK.
  Fot. Marino Bobetic/ Unsplash

  Przeczytaj też Kontrola NIK: Miliony na sport akademicki, a medali mniej

Artykuł Program Sportowa Polska z mechanizmami korupcjogennymi w tle pochodzi z serwisu Fitness Biznes - Portal B2B branży fitness.

O Programie inwestycji

Celem Programu inwestycji o szczególnym znaczeniu dla sportu jest zapewnienie zawodnikom kadry narodowej i polskich związków sportowych odpowiednich warunków treningu. Dba o to przede wszystkim Centralny Ośrodek Sportu, którego infrastruktura (w ramach działalności podstawowej) jest w całości przeznaczona dla sportu wyczynowego. Programem objęte są także inwestycje Instytutu Sportu – Państwowego Instytutu Badawczego oraz Polskiego Laboratorium Antydopingowego.

Można ubiegać się także o dofinansowanie inwestycji w dużych aglomeracjach miejskich, umożliwiających zawodnikom równolegle: szkolenie sportowe i edukację lub pracę. Projekty budowy, przebudowy lub remontu specjalistycznych obiektów sportowych, które będą spełniać międzynarodowe standardy mogą zgłaszać m.in.: uczelnie, gminy, powiaty czy firmy prowadzące działalność związaną z kulturą fizyczną.

Najważniejsze ustalenia kontroli NIK

NIK podkreśla, że od marca 2018 r. proces dotowania inwestycji zgłaszanych w ramach Programu mógł nie być w pełni przejrzysty. Minister Sportu zdecydował wówczas, że bez uzasadnienia może przyznawać projektom dodatkowe punkty – dodatnie lub ujemne.

Do czasu zakończenia kontroli dostało je w sumie 97 inwestycji (77 – dodatnie, 20 – ujemne). Ponadto w dokumentacji dotyczącej rozliczeń nie wprowadzono zapisów, dzięki którym można sprawdzić czy beneficjenci Programu nie przekroczyli ustalonych progów dofinansowania i progów tzw. kosztów kwalifikowanych, czyli tych, które ponieśli sami, a które kwalifikują się do wsparcia.

W Programie nie wprowadzono także kryteriów dofinansowania, których celem byłoby równomierne rozwijanie bazy sportowej w poszczególnych województwach.

Nie brano więc pod uwagę np. wysokości już udzielonych dotacji, czy liczby już istniejących w regionie obiektów tego samego rodzaju, np. stadionów piłkarskich. W badanym okresie największe środki Minister Sportu przeznaczył na inwestycje w województwach: podkarpackim – niemal 15% i mazowieckim – 13%, a najmniejsze w warmińsko-mazurskim – niecały 1% i pomorskim – nieco ponad 2%.

Pełna ocena tego, w jakim stopniu objęte Programem obiekty były wykorzystywane przez kadrę narodową i zawodników polskich związków sportowych oraz tego, jak często stawały się areną ogólnopolskich i międzynarodowych zawodów – jest niemożliwa. Minister Sportu nie określił bowiem zasad takiego monitoringu. Wyjątek stanowią obiekty Centralnego Ośrodka Sportu (COS), są one bowiem przede wszystkim zapleczem treningowym dla sportu wyczynowego.

Niemniej jednak cel Programu został osiągnięty. W badanym okresie (od stycznia 2015 r. do połowy 2020 r.) doszło do zasadniczej zmiany w infrastrukturze związanej ze sportem wyczynowym. Zbudowano m.in.: pierwszy kryty tor łyżwiarski i pływalnie olimpijskie, specjalistyczne i wielofunkcyjne hale sportowe, trasy narciarskie i nartorolkowe oraz tory wrotkarskie. Zmodernizowano wszystkie Ośrodki Przygotowań Olimpijskich Centralnego Ośrodka Sportu oraz Instytut Sportu – Państwowy Instytut Badawczy. Realizacja Programu zapewniła także wsparcie dla wiodących akademii piłki nożnej i spowodowała zagęszczenie sieci certyfikowanych stadionów lekkoatletycznych.

Źródło: Opracowanie własne NIK

W efekcie poprawiła się baza sportowa sportów olimpijskich letnich (poza baseballem/softballem, golfem, jeździectwem, kolarstwem, skateboardingiem i żeglarstwem) oraz zimowych (poza bobslejami, saneczkarstwem i skeletonem). Zadania inwestycyjne realizowane w ramach Programu zapewniały także warunki do przygotowania zawodników kadry narodowej na Igrzyska Olimpijskie, Mistrzostwa Świata i Mistrzostwa Europy oraz możliwość organizowania w Polsce zawodów na najwyższym międzynarodowym poziomie.

Od stycznia 2015 r. do połowy 2020 r. w obiektach COS dofinansowanych w ramach Programu zorganizowano w sumie 346 zawodów sportowych, w tym 30 o charakterze światowym, 45 na poziomie europejskim i 271 zawodów ogólnopolskich.

Dofinansowanie inwestycji objętych Programem

W latach 2015-2020 (I półrocze) na realizację zadań inwestycyjnych w ramach Programu Minister Sportu wydał prawie 816 mln zł. Centralny Ośrodek Sportu otrzymał ok. 125 mln zł, Instytut Sportu – Państwowy Instytut Badawczy ok. 14 mln zł, a na pozostałe inwestycje minister przeznaczył 677 mln zł. Najwyższe dotacje wypłacono w 2016 r. i w 2017 r. Pieniądze pochodziły ze środków Funduszu Rozwoju Kultury Fizycznej (FRKF).

Z prawie 125 mln zł, które otrzymał COS, ponad 7 mln zł wykorzystała Centrala w Warszawie, a resztę – niemal 118 mln zł sześć Ośrodków Przygotowań Olimpijskich. Dofinansowane zadania obejmowały m.in.:

• budowę hali do gier plażowych i remont hali wielofunkcyjnej (OPO Spale),
• budowę areny lekkoatletycznej dla konkurencji rzutowych (OPO w Wałczu),
• przebudowę rozbiegu skoczni narciarskiej K-95 Skalite i przebudowę wyciągu orczykowego DOLINY II (OPO w Szczyrku),
• rozbudowę skoczni narciarskiej Wielka Krokiew wraz z infrastrukturą towarzyszącą (OPO w Zakopanem),
• zakupy wyposażenia i sprzętu do obsługi obiektów w Centrali COS w Warszawie i w 6 OPO,
• zadania i zakupy w zakresie poprawy bazy noclegowej i gastronomicznej COS – dzięki temu wybudowano, przebudowano i wyremontowano 17 obiektów administracyjno-socjalnych, 5 obiektów zakwaterowania, np. hotele, internaty, 3 stołówki i 15 innych obiektów.

Z badań przeprowadzonych przez Centralny Ośrodek Sportu w latach 2015-2020 wynika, że trenujący w jego obiektach zawodnicy najlepiej oceniali infrastrukturę sportową i rozwój zaplecza sportowego Ośrodków Przygotowań Olimpijskich w Giżycku, Spale, Szczyrku, Wałczu, Władysławowie i w Zakopanem. Pozytywnie oceny wystawiło im od 84% do 100% ankietowanych. Gorszy wynik odnotowywała Centrala COS w Warszawie, której obiekty pozytywnie oceniło od 59% do 93% uczestników badań.

Ministerstwo Sportu przyznając środki na dofinansowanie inwestycji nie wprowadziło kryteriów, dzięki którym baza sportowa mogła być rozwijana równomiernie we wszystkich województwach. W całym badanym okresie najwyższe dotacje przeznaczono na zadania w województwach: podkarpackim – ponad 99 mln zł, mazowieckim – niemal 87,5 mln zł, śląskim – ponad 71 mln zł. Najmniej wydano na realizacją projektów w województwach: warmińsko-mazurskim – ok. 5 mln zł, pomorskim – ponad 15 mln zł, w świętokrzyskim – ok. 20 mln zł.

Dyrektor Departamentu Infrastruktury Sportowej w ówczesnym Ministerstwie Sportu wyjaśniał, że o równomierny rozwój bazy sportowej dbano w ramach programów związanych ze sportem powszechnym. Tłumaczył także, że województwa są zróżnicowane pod kątem potencjału danego sportu oraz uwarunkowań geograficznych i klimatycznych, i że Program ma konkursowy charakter, w którym wybór zadań ogranicza grupa wnioskodawców.

Składane przez nich projekty inwestycyjne oceniały komisje powołane przez Ministra Sportu. W marcu 2018 r. przyznał on sobie jednak prawo do dodatkowej oceny, za pomocą ujemnych lub dodatnich punktów. Co najważniejsze – bez uzasadnienia.

Początkowo minister mógł przyznać od -30 pkt. do +30 pkt., a od lipca 2020 r. od -50 pkt. do +100 pkt. Jak ustaliła NIK, w latach 2018-2020 (I półrocze) punkty dodatnie dostało w sumie 77 zgłoszeń, a ujemne 20. Zdaniem NIK, wprowadzenie możliwości dodatkowej oceny projektów bez jej uzasadnienia sprawia, że proces przyznawania dotacji może nie być w pełni transparentny. Podważa to również zasadność merytorycznego oceniania zgłoszeń przez specjalnie w tym celu powołaną komisję.

Ponadto w dokumentacji dotyczącej rozliczenia zadania inwestycyjnego, nie wprowadzono zapisów potwierdzających, że beneficjent nie przekroczył ustalonych progów dofinansowania. W przypadku wydatków kwalifikowanych, w zależności od tego, kto realizuje zadanie, wynoszą one 50%, 70% i 99%, w przypadku kosztów kwalifikowanych dotyczących wykonania elementów dodatkowych próg to 10%, a w przypadku ruchomego wyposażenia sportowego i wyposażenia służącego do utrzymania obiektu – 20%. Złożone rozliczenia nie zawierały takich informacji.

Najpoważniejsze nieprawidłowości finansowe kontrolerzy Izby stwierdzili w Gminie Karpacz. Dotyczyły one umów związanych z rozbudową stadionu miejskiego w Karpaczu, opiewających w sumie na ponad 358 tys. zł.

W 2017 r. przeprowadzono tam dwa odrębne postępowania dotyczące wyboru inspektora nadzoru inwestorskiego o specjalności konstrukcyjno- budowlanej, jeden miał się zajmować inwestycją kompleksowo, drugi tylko urządzeniami sportowymi. Kontrola NIK wykazała, że posiadali identyczne uprawnienia, nie było więc potrzeby organizowania dwóch oddzielnych postępowań, zwłaszcza że inwestycję realizował jeden wykonawca. W 2019 r. z pominięciem Prawa zamówień publicznych wyłoniono wykonawcę, który miał pielęgnować murawę stadionu, choć wartość umowy wyniosła 150 tys. zł netto, czyli przekroczyła dopuszczalną kwotę 30 tys. euro. Gmina Karpacz zagubiła również dokumenty postępowania przetargowego przeprowadzonego w 2018 r. Wyłoniono wówczas inspektora nadzoru inwestorskiego dla urządzeń sportowych, a umowa opiewała na kwotę 55 tys. zł.

Stwierdzone przez NIK nieprawidłowości dotyczą również przeprowadzania obowiązkowych kontroli technicznych obiektów, które zostały doinwestowane w ramach Programu – Akademia Wychowania Fizycznego Józefa Piłsudskiego w Warszawie nie skontrolowała hali lekkoatletycznej, a Gmina Czarny Dunajec skoczni narciarskich, nie zrobił tego także ich dzierżawca.

Realizowanie Programu inwestycji o szczególnym znaczeniu dla sportu ma zapewnić zawodnikom odpowiednie warunki szkoleń, Minister Sportu nie wskazał jednak, w jaki sposób beneficjenci Programu (poza COS) mają monitorować wykorzystywanie objętych nim hal sportowych, stadionów czy pływalni na potrzeby sportu wyczynowego. Zdaniem Izby, określenie zasad monitoringu może ułatwić ministrowi ocenę realizacji Programu, a w przyszłości efektywniejsze wydawanie środków publicznych na ten cel. Uzasadnione jest to także tym, że w badanym okresie ministerstwo nie miało wykazu obiektów sportowych, w których kadra narodowa przygotowywała się do letnich i zimowych Igrzysk Olimpijskich, Mistrzostw Świata i Mistrzostw Europy. Mimo że NIK wnioskowała do ówczesnego Ministra Sportu i Turystyki o stworzenie takiego wykazu już w 2018 r.

Brak wyznaczonych zasad i parametrów monitoringu uniemożliwia pełną ocenę, niemniej jednak kontrola obiektów objętych Programem przeprowadzona przez NIK potwierdziła, że były one wykorzystywane przez zawodników z polskich związków sportowych, w tym kadry narodowej, przez kluby sportowe, a także w celach komercyjnych. Stopień wykorzystania zależał od rodzaju obiektu, jego lokalizacji i tego, kto nim zarządzał.

Spośród 13 skontrolowanych przez NIK obiektów 10 było wykorzystywanych zarówno przez pzs rekomendujące inwestycję do Programu, jak również zrzeszone w nich kluby sportowe i związki wojewódzkie. W pozostałych trzech przypadkach z obiektów sportowych korzystały pzs i kluby sportowe.

Badaniem kwestionariuszowym Izba objęła z kolei 33 niekontrolowanych beneficjentów Programu, którzy wybudowali, przebudowali lub wyremontowali 34 obiekty sportowe. Wyniki ankiety pokazały, że tylko jeden z nich nie był wykorzystywany bezpośrednio przez polskie związki sportowe, które rekomendowały inwestycje, albo zrzeszone w nich związki wojewódzkie czy kluby sportowe. W 8 obiektach nie zorganizowano żadnych zawodów sportowych o charakterze ogólnopolskim i międzynarodowym.

Wykorzystanie bazy sportowej COS

Jak pokazała kontrola NIK, w czerwcu 2020 roku Centralny Ośrodek Sportu dysponował 88 obiektami sportowymi. W tym czasie:

• zapewniał pełne warunki treningowe
  43 polskim związkom sportowym (pzs) szkolącym zawodników w 24 sportach olimpijskich i 19 nieolimpijskich,
• zapewniał niepełne warunki treningowe
  15 pzs szkolącym zawodników w 8 sportach olimpijskich i 7 nieolimpijskich,
• nie zapewnił warunków treningowych
  14 pzs szkolącym zawodników w 4 sportach olimpijskich i 10 nieolimpijskich.

Źródło: Opracowanie własne NIK

Jak wykazali kontrolerzy NIK, w badanym okresie wzrosło wykorzystanie obiektów COS na szkolenie zawodników sportów wyczynowych. Ośrodki Przygotowań Olimpijskich były dwukrotnie częściej wykorzystywane na szkolenie zawodników polskich związków sportowych niż na cele komercyjne. Natomiast w Centrali COS w Warszawie pzs tylko w niewielkim stopniu korzystały z lodowiska Torwar I i Torwar II – zanotowano tam niecałe 43 tys. tzw. osobowejść. Podczas gdy na szkoleniach klubowych było ich prawie 582 tys., a związanych z celami komercyjnymi ok. 1 mln. 700 tys. Wynikało to z charakteru hali widowiskowo-sportowej (Torwar I) i niskiego zapotrzebowania pzs na szkolenie na lodowisku (Torwar II). Jednocześnie NIK stwierdziła, że w latach 2016-2018 sposób ewidencji wykorzystania obiektów był nierzetelny. W przypadku hali Torwar I osobowejścia na szkolenie pzs liczono uwzględniając, poza zawodnikami, także kibiców.

Źródło: Opracowanie własne NIK

Zastrzeżenia NIK dotyczą także zawarcia i realizacji w latach 2017-2019 przez Centralny Ośrodek Sportu umów na usługi marketingowe. Umowę dotyczącą współpracy z pzs zrzeszającymi osoby niepełnosprawne i umowę na prowadzenie biura prasowego (w sumie ok. 110 tys. zł) dyrektor COS zawarł z pominięciem procedur wewnętrznych dotyczących konieczności rozpoznania rynku.

Ponadto realizacja tych usług, na które Ośrodek wydał w sumie ponad 134 tys. zł nie została w żaden sposób udokumentowana – brakowało 16 z 18 raportów, a 23 nie zawierały akceptacji COS. Nie było również potwierdzenia efektów realizacji umowy dotyczącej współpracy z pzs zrzeszającymi osoby niepełnosprawne, a to oznacza, że ok. 21 tys. zł zostało wydane w sposób niegospodarny.

Kolejne nieprawidłowości NIK wykazała w przypadku zawartych przez Centralny Ośrodek Sportu umów najmu dwóch pomieszczeń w obiekcie Torwar II w Centrali COS w Warszawie, wyremontowanych w ramach Programu inwestycji o szczególnym znaczeniu dla sportu. Dokumenty zostały sporządzone w sposób nierzetelny, nie zawierały, bowiem zapisów zobowiązujących najemców do wykorzystania pomieszczeń na cele sportowe. Z treści umów wynikało, że pełniły funkcje biurowe.

Wnioski NIK

Do Ministra Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu o:

• określenie, w strategicznych dokumentach rozwoju sportu, obowiązujących po 2020 r., kierunków interwencji i narzędzi ich realizacji (w tym wskaźników i mierników) w zakresie wsparcia infrastruktury sportowej na potrzeby sportu wyczynowego;
• wprowadzenie wymogu uzasadniania przyznawanej przez Ministra ujemnej lub dodatniej punktacji ocenianym w ramach Programu zgłoszeniom inwestycyjnym, w zakresie strategicznego znaczenia inwestycji dla rozwoju polskiego sportu;
• wprowadzenie mechanizmu monitorowania (np. corocznego lub kilkuletniego) wykorzystania obiektów sportowych przez beneficjentów (z wyjątkiem COS) na szkolenie pzs i szkolenie klubowe oraz organizację zawodów o charakterze światowym, europejskim i ogólnopolskim, z określeniem jednolitych zasad i paramentów monitorowania m.in. liczby szkoleń, zawodników i zawodów sportowych;
• wprowadzenie w dokumentacji dotyczącej rozliczenia zadania inwestycyjnego sporządzanej przez beneficjentów oraz w karcie rozliczenia zadania zasad weryfikacji spełnienia określonych w Programie progów dofinansowania zadania, progów kosztów kwalifikowanych elementów dodatkowych oraz wyposażenia sportowego i wyposażenia służącego do utrzymania obiektu;
• zintensyfikowanie działań w ramach opracowywania wykazu bazy sportowej wykorzystywanej do przygotowań kadry narodowej w letnich i zimowych sportach olimpijskich.

Do Centralnego Ośrodka Sportu o:

• aktualizację Strategii rozwoju Centralnego Ośrodka Sportu na lata 2019-2022, w zakresie planowanych i zrealizowanych zadań inwestycyjnych;
• wzmocnienie nadzoru nad zawieraniem i realizacją umów na wykonanie usług marketingowych zlecanych podmiotom zewnętrznym, w zakresie weryfikacji realizacji ich efektów oraz akceptacji ich wykonania;
• zapewnienie rzetelnego i zgodnego z obowiązującymi przepisami prawa prowadzenia dla obiektów sportowych książek obiektów budowlanych.

Do uczelni publicznych o:

zapewnienie przeprowadzania okresowych kontroli stanu technicznego obiektów sportowych zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa.

Do jednostek samorządu terytorialnego i samorządowych jednostek organizacyjnych o:

zapewnienie przeprowadzania okresowych kontroli stanu technicznego obiektów sportowych oraz prowadzenia dla tych obiektów książek obiektów budowlanych zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa.

Źródło: materiały prasowe
Fot. Erich Westendarp/Pixabay

Artykuł NIK ocenia inwestycje dla sportu pochodzi z serwisu Fitness Biznes - Portal B2B branży fitness.

Smartfon nie pomaga

Dzieci i młodzież w wieku 11-17 lat nie podejmują aktywności fizycznej w wymiarze zgodnym z wytycznymi Światowej Organizacji Zdrowia (WHO). Powinno być to co najmniej 60 minut dziennie przez 7 dni w tygodniu. Większą od zakładanej aktywność odnotowano jedynie wśród dziewcząt. Jednocześnie NIK zwraca uwagę, że wskaźniki określające założenia odnośnie aktywności fizycznej były wadliwie skonstruowane. Poza tym istotny wpływ na obniżenie aktywności fizycznej dzieci i młodzieży mają czynniki cywilizacyjne takie, jak rozwój technologii cyfrowej.

Sport powszechny mało powszechny

NIK skontrolowała, czy realizacja programów w latach 2016 – 2019 wpłynęła na wzrost aktywności fizycznej dzieci i młodzieży. W latach 2016-2018 przeznaczono na ten cel ponad 415 mln zł. Stanowiło to 78 proc. wydatków na sport powszechny. W finansowanych w ten sposób aktywnościach sportowych wzięło udział 4 mln dzieci i młodzieży.
W kontrolowanych latach środki na realizację programów wzrosły o ponad 97 proc. Dzięki temu liczba dzieci i młodzieży objęta wsparciem wzrosła o ponad 32 proc. – z 1,17 mln do 1,55 mln osób. Nie było to jednak współmierne do wzrostu finansowania programów.

Lubią sport, ale nie ćwiczą?

Z przeprowadzonego badania ewaluacyjnego wynika, że w 2017 r. aktywność osiągało 12 proc., a w 2018 r. niewiele ponad 13 proc. uczniów uczestniczących w Programie SKS. W badaniu kwestionariuszowym zdecydowana większość uczniów uczestniczących w SKS zadeklarowała, że lubi uprawiać sport i chętnie ćwiczy na lekcjach wf. Jednak tylko 9 proc. uczestniczących  i ponad 12 proc. nieuczestniczących w SKS przeznaczało 60 minut dziennie przez 7 dni w tygodniu na aktywność fizyczną. Najczęściej ww. uczniowie przeznaczali co najmniej 1 godz. dziennie na aktywność 1-2 lub 3-4 dni w tygodniu. Ponadto ponad 10 proc. uczniów nieuczestniczących w programie poza lekcjami wf nie uprawiało sportu i rekreacji w ogóle. Z kolei blisko 14 proc. z nich uprawiało sport lub rekreację tylko przez mniej niż jedną godzinę tygodniowo.

Program Rozwoju Sportu

Cele i priorytety odnośnie aktywności fizycznej dzieci i młodzieży określono w Programie Rozwoju Sportu do roku 2020. Z czterech zaplanowanych wskaźników dotyczących rozwoju aktywności fizycznej dzieci i młodzieży wzrost osiągnięto tylko w jednym. Założono, że odsetek dziewcząt w wieku 11 – 17 lat podejmujących aktywność w wymiarze zgodnym z wytycznymi WHO – czyli co najmniej 60 min. dziennie przez 7 dni w tygodniu, w stosunku do odsetka chłopców – wyniesie 60 proc. Tymczasem osiągnięto wynik przekraczający 70 proc. W przypadku innych wskaźników nie osiągnięto zakładanego wzrostu aktywności fizycznej, a w niektórych przypadkach nastąpił nawet jej spadek.

Program bez mierzalnych celów…

NIK podziela pogląd Ministra, że istotny wpływ na obniżenie aktywności fizycznej dzieci i młodzieży mają czynniki cywilizacyjne m.in. rozwój technologii cyfrowych. Młodzież i dzieci więcej czasu spędzają ze smartfonem i tabletem. Dodatkowo nie wiadomo dokładnie, jakie efekty przyniosły finansowane ze środków publicznych programy, bo Minister nie określił mierzalnych celów, mierników realizacji celów ani narzędzi do pomiaru wzrostu lub poprawy aktywności fizycznej. Tylko w części programów przewidziano coroczną ocenę, pozwalającą określić rozwój aktywności fizycznej. W konsekwencji nie oceniano, które z realizowanych programów wpłynęły na wzrost lub poprawę aktywności fizycznej dzieci i młodzieży. Tym samym nie posiadano wiedzy, które z programów wart. kontynuować, w odróżnieniu od przedsięwzięć nieprzynoszących efektów i wymagających korekty lub zakończenia, tak by środki lokować w programy, które wpływają realnie na poprawę aktywności fizycznej.

Minister Sportu za mało aktywny

Zdaniem NIK także współpraca Ministra Sportu z Ministrem Edukacji Narodowej w zakresie rozwoju aktywności fizycznej dzieci i młodzieży w wieku szkolnym była niewystarczająca. Dotyczyła przede wszystkim opiniowania przez Ministra zmian w przepisach oświatowych, natomiast w zbyt małym stopniu inicjowała działania mające na celu wzrost aktywności fizycznej dzieci i młodzieży.

Grywalizacja sposobem na brak aktywności?

NIK pozytywnie ocenia wprowadzenie w latach 2016-2018 nowych programów Szkolny Klub Sportowy i Klub, w których uczestniczyło coraz więcej dzieci, szkół podstawowych, gmin i klubów sportowych. Nie określono jednak zasad postępowania w razie wystąpienia wypadków na zajęciach SKS. Tymczasem ich liczba rośnie. W 2017 r. w kraju było 30 wypadków, w 2018 r. 55, w 2019 r. (do 30 czerwca) 24. W 2018 r. w stosunku do 2017 r. liczba wypadków wzrosła o 83 proc. Najczęściej dotyczyły one urazów takich jak: stłuczenia, złamania kości, zwichnięcia i skręcenia stawów. Ponadto nie wprowadzono aplikacji mobilnej SKS na telefony komórkowe dla dzieci i ich rodziców, której wdrożenie z elementami stymulującymi nawyk podejmowania aktywności fizycznej (np. grywalizacji) mogłoby, w ocenie NIK, przyczynić się do zwiększenia aktywności poza lekcjami wf i zajęciami SKS.

Lepsza baza sportowa szkół

Równocześnie realizowane przez Ministra programy inwestycyjne przyczyniły się do poprawy szkolnej bazy sportowej. Efektem wsparcia w wysokości ponad 466 mln zł było w latach 2016-2018 wybudowanie i przebudowanie 1 080 oraz modernizacja 131 obiektów sportowych w 986 szkołach w Polsce. Gminy prawidłowo zrealizowały zadania inwestycyjne dotyczące szkolnych obiektów sportowych. Szkoły zapewniły bezpieczne i higieniczne warunki korzystania z obiektów sportowych, przy czym w dwóch z ośmiu skontrolowanych szkół nie zapewniono bezpiecznego korzystania z obiektów, a w jednej obowiązkowych kontroli stanu technicznego obiektów.

Źródło: opracowano na podstawie materiałów prasowych

Fot. Aaron Burden/Unsplash

O aktywności fizycznej polskich dzieci czytaj też na https://fitnessbiznes.pl/polskie-dzieci-zastygaja-w-bezruchu/

Artykuł Smartfon zastępuje dzieciom i młodzieży sport pochodzi z serwisu Fitness Biznes - Portal B2B branży fitness.

Jak czytamy w dokumencie stworzonym przez NIK, działania władz samorządowych w zakresie kultury fizycznej nie powinny ograniczać się do organizowania imprez, lecz mieć charakter systemowy, oparty na długofalowej strategii wsparcia sportu i rekreacji. Władza publiczna powinna popularyzować korzyści płynące ze sportu i rekreacji, organizować zajęcia sportowo-rekreacyjne, zapewniać kadrę instruktorską oraz budować i utrzymywać obiekty sportowo-rekreacyjne. Ośrodki sportu i rekreacji tworzone przez samorządy są ważnymi elementami strategii wsparcia sportu i rekreacji. Programy Ministra Sportu i Turystyki, dotyczące wsparcia budowy infrastruktury sportowo-rekreacyjnej, powinny również przyczynić się do zwiększania aktywności fizycznej społeczeństwa.

W 2018 r. budżet na rozwój infrastruktury sportowej, w ramach wszystkich programów Ministra, wynosił 516,1 mln zł. Według szacunków wynikających z badania kwestionariuszowego NIK ok. 28% polskich gmin posiada wydzielone jednostki samorządowe realizujące zadania z zakresu kultury fizycznej (ośrodki sportu i rekreacji). Dokładna liczba takich jednostek nie jest znana, ale można szacować, że jest ich w Polsce ok. 700. Najczęściej funkcjonują one w formie samorządowych jednostek budżetowych, ale również jako spółki prawa handlowego lub samorządowe zakłady budżetowe.

Jak wykazała kontrola, OSiR-y najczęściej skrupulatnie i na bieżąco dbają o stan techniczny infrastruktury, choć zdarzają się tu pojedyncze nieprawidłowości. Za tworzenie warunków dla rozwoju sportu odpowiadają jednostki samorządu terytorialnego. Określają one w tym celu okresowe cele i działania strategiczne. Wsparciem dla jednostek samorządu są odpowiednie programy Ministra Sportu i Turystyki, wspierające zarówno wysiłki na rzecz popularyzacji sportu i rekreacji w społeczeństwie, jak i budowę sprzyjającej temu infrastruktury.

Opracowany w resorcie Program Rozwoju Sportu do roku 2020 (Program) w należyty sposób wytyczył ramy w tym zakresie. Był też w pełni dostępny dla wszystkich gmin i OSiR-ów. Udział dotacji z MSiT w wydatkach gmin na kulturę fizyczną stanowił około 10%, zaś pozostałe 90% gminy finansowały z innych źródeł. NIK uznaje, że Minister powinien w dokumentach strategicznych jeszcze szerzej uwzględniać działania podejmowane na rzecz rozwoju kultury fizycznej w jst.

Dotacje MSiT na inwestycje w samorządowe obiekty sportowe są przyznawane i rozliczane prawidłowo – dotyczy to także tych zarządzanych przez OSiR-y. Minister skutecznie sprawuje też nadzór nad realizacją zadań zleconych dotyczących inwestycji sportowych i upowszechniania sportu.

Działające w ramach Programu gminy zapewniają ludności warunki do uprawiania sportu i rekreacji, przy czym wskaźniki są zdecydowanie lepsze tam, gdzie gminy utworzyły wyspecjalizowane jednostki samorządowe, czyli OSiR-y. Dotyczy to 28% gmin. Oferta sportowo-rekreacyjna jest tam bardziej różnorodna i łatwiej dostępna, bardziej odpowiada więc także potrzebom mieszkańców. W 72% gmin zadania pełnione gdzie indziej przez OSiR-y wypełniają same urzędy gmin.

Gminy z funkcjonującymi OSiR-ami na działania z zakresu upowszechniania sportu i rekreacji wydają średnio 2,5 razy więcej od gmin, gdzie OSiR-ów nie powołano.

Przeciętny udział wydatków na kulturę fizyczną (dział 926) w wydatkach ogółem w Polsce oraz skontrolowanych gminach w latach 2015-2018 (w %).

Część gmin określa strategiczne cele w omawianym obszarze w odpowiednich dokumentach – czasem jednak czyni to w sposób ogólnikowy, nie precyzując zakładanych wskaźników, które zamierzają osiągnąć.

Czy Gmina posiada dokument strategiczny określający cele i działania na rzecz rozwoju aktywności fizycznej mieszkańców?

Nie wszystkie gminy monitorują stan realizacji założonych celów bądź zgodność tej realizacji z założeniami przyjętej strategii. NIK stwierdziła brak ewaluacji lub nieprawidłową sprawozdawczość i ocenę postępów realizacji strategii i/lub celów strategicznych z zakresu rozwoju aktywności fizycznej w czterech skontrolowanych gminach: Augustów, Krotoszyn, Piaseczno i Trzebnica.

OSiR-y są wyposażone w niezbędną infrastrukturę, a ich stan z reguły nie zagraża bezpieczeństwu.

Badanie kwestionariuszowe NIK wykazało, że OSiR-y dysponują najczęściej boiskiem piłkarskim (73% odpowiedzi), halą sportową (53,6%), kortem tenisowym (49,5%), stadionem lekkoatletycznym (33,4%) oraz całorocznym basenem krytym (35,5%).

Kontrolerzy stwierdzili jednak lokalne nieprawidłowości, o których powiadomione zostały inspektoraty nadzoru budowlanego – np. w Augustowie burmistrz nie zadbał o usunięcie uszkodzeń na pływalni miejskiej, w Poznaniu strop siłowni fitness nie spełniał norm obciążenia. Obiekty nie zawsze poddawane są regularnym kontrolom stanu technicznego.

Gospodarka finansowa OSiR-ów prowadzona jest z reguły prawidłowo. NIK stwierdziła pojedyncze przypadki naruszania przepisów o udzielaniu zamówień publicznych (w dwóch OSiR-ach) i brak procedur dotyczących gospodarki kasowej i towarowej (jeden OSiR). Nieprawidłowości te nie miały wpływu na kontrolowaną działalność. Dotacje też najczęściej są prawidłowo ewidencjonowane i rozliczane.

W Trzebnicy kontrolerzy stwierdzili włączenie działań na rzecz promocji sportu i rekreacji do obszaru działań z zakresu kultury, co ograniczyło przejrzystość finansowania tych dwóch rodzajów działalności.

OSiR-y realizują swoje cele poprzez organizację zajęć sportowych i rekreacyjnych, współzawodnictwa sportowego, przygotowywanie imprez sportowo-rekreacyjnych i turystycznych. Zadania te ośrodki realizują samodzielnie i/lub we współpracy z organizacjami pozarządowymi, klubami sportowymi lub podmiotami prywatnymi. Liczba uczestników tych zajęć i imprez systematycznie rośnie w większości gmin.

Cele na rzecz rozwoju aktywności fizycznej w pełni zrealizowano w 36,2% ankietowanych gmin, zaś częściowo w 56,9% gmin. Gminy z funkcjonującym OSiR-em częściej osiągały cele na rzecz rozwoju aktywności fizycznej mieszkańców zakładane w dokumencie strategicznym niż gminy bez takich jednostek (45% wobec 29%).

Wnioski

Mając na uwadze wyniki kontroli, Najwyższa Izba Kontroli wnioskuje do:
Ministra Sportu o:

• pełniejsze uwzględnianie działań podejmowanych na rzecz rozwoju kultury fizycznej w jednostkach samorządu terytorialnego przy przygotowaniu i wdrażaniu dokumentów strategicznych Ministra.

Gmin o:

• monitorowanie i dokumentowanie efektów podejmowanych działań w zakresie stworzenia warunków sprzyjających rozwojowi sportu i rekreacji;
• podjęcie skutecznych działań w celu naprawy uszkodzeń obiektów sportowych w sytuacji, gdy dalsze zaniechania mogą przyczynić się do katastrofy budowlanej;
• realizację zaleceń wynikających z przeglądów rocznych i pięcioletnich stanu technicznego obiektów sportowych;
• wzmocnienie nadzoru nad realizacją budżetu jednostki samorządu terytorialnego, o którym mowa w art. 247 ust. 2 ufp, w szczególności w zakresie prawidłowego udzielania i rozliczania dotacji podmiotowych dla samorządowych instytucji kultury.

OSiR-ów o:

• poprawę stanu technicznego obiektów sportowych;
• przeprowadzanie obowiązkowych, okresowych kontroli stanu technicznego, wyłącznie przez osoby posiadające uprawnienia, wszystkich obiektów OSiR, zgodnie z art. 62 ustawy Prawo budowlane, a także prawidłowe prowadzenie książki obiektu budowlanego;
  likwidację barier w dostępności dla osób z niepełnosprawnościami ruchowymi;
• sporządzanie rocznych programów działalności, stosownie do postanowień statutu;
  stosowanie jednolitych zasad ujmowania w księgach OSiR środków trwałych przyjętych w użyczenie od Gminy, w tym wyksięgowanie z bilansowej ewidencji księgowej przyjętych w użyczenie od Gminy środków trwałych będących własnością Gminy.LINK DO WYNIKÓW KONTROLIŹródło: materiały prasowe
  Fot. Julian Ebert/Unsplash

Artykuł OSiR-y pod lupą Najwyższej Izby Kontroli pochodzi z serwisu Fitness Biznes - Portal B2B branży fitness.

Obiekty małej infrastruktury sportowo-rekreacyjnej

Kontrola NIK miała charakter prewencyjny, zwraca bowiem uwagę na zagrożenia. Tym bardziej, że obiektów małej infrastruktury sportowo-rekreacyjnej (dalej: mis-r) w Polsce przybywa. Są to nie tylko place zabaw dla dzieci. To także siłownie plenerowe, skateparki, workout parki czy parki linowe – czytamy w informacji prasowej.

Brak kompleksowych regulacji

NIK podjął kontrolę, ponieważ w Polsce brak jest kompleksowych regulacji prawnych, określających wymogi dotyczące budowy i utrzymania mis-r. Polskie Normy, określające szczegółowo wymagania bezpieczeństwa wobec wyposażenia i nawierzchni oraz zawierające wytyczne instalowania, kontroli, konserwacji i eksploatacji mis-r są stosowane dobrowolnie, ponieważ nie przywołują ich przepisy. Kompetencje w obszarze nadzoru są rozproszone.

Czy są bezpieczne?

Nie są też prowadzone kompleksowe statystyki wypadków i urazów u użytkowników obiektów mis-r. Z badań wynika, że na bezpieczeństwo takich obiektów ma wpływ wiele elementów. Są to: projekt, wyposażenie, przeprowadzenie rzetelnego odbioru obiektu przed oddaniem do użytkowania i utrzymanie w należytym stanie technicznym i higieniczno-sanitarnym.

Z powodu nieprawidłowości lub niezgodności z wymogami Polskich Norm obniżony był poziom bezpieczeństwa niemal połowy skontrolowanych obiektów mis-r. Stwarzało to ryzyko wypadków i urazów u użytkowników. W sześciu przypadkach występowało bezpośrednie zagrożenie życia lub zdrowia. Nieprawidłowości powstawały zarówno na etapie budowy, jak i podczas eksploatacji (brak niezbędnych napraw i konserwacji).

Siłownie plenerowe bez atestów?

Nadal użytkowane są przestarzałe urządzenia, które nie spełniają obecnych standardów bezpieczeństwa. Ponadto nie ma obowiązku zakupu urządzeń posiadających odpowiednie atesty i certyfikaty na obiekty mis-r zlokalizowane poza żłobkami i placówkami oświatowymi.
Nadzór nad bezpieczeństwem jest nierzetelny i nieskuteczny. Inspekcja Handlowa (IH) nie kontroluje wyposażenia przeznaczonego na obiekty mis-r pod kątem spełnienia wymogów bezpieczeństwa. Prezes UOKiK nie ujmował tych zagadnień w okresowych planach kontroli przekazywanych Inspekcji Handlowej z powodu niestwierdzenia istotnych nieprawidłowości podczas dotychczasowych kontroli i braku skarg konsumentów. Wojewodowie też nie wskazywali IH potrzeb w tym zakresie. Sama IH wskazuje, że nie ma prawa kontrolowania urządzeń już zainstalowanych w obiektach mis-r. Tymczasem dopiero po zamontowaniu można w pełni ocenić stopień bezpieczeństwa danego urządzenia.

Nadzór budowlany

Starostowie w ograniczonym stopniu nadzorują planowaną budowę tych obiektów. Wynika to z uprawnień przypisanych administracji architektoniczno-budowlanej, a także nierzetelnej weryfikacji dokumentów. Nadzór ten w ogóle nie jest wykonywany wobec planowanej budowy obiektów małej architektury poza miejscami publicznymi. Dzieje się tak ponieważ prawo budowlane nie wymaga uzyskania pozwolenia na ich budowę, ani zgłoszenia budowy.

Powiatowi Inspektorzy Nadzoru Budowlanego nadzorują jedynie budowy realizowane na podstawie pozwolenia na budowę i wymagające uzyskania pozwolenia na użytkowanie. Nie nadzorują zgodności z przepisami budowy obiektów mis-r realizowanych na podstawie zgłoszenia robót budowlanych lub bez takiego zgłoszenia. Dzieje się tak głównie ze względu na niewystarczający poziom zatrudnienia oraz brak informacji o rozpoczęciu i zakończeniu ich budowy.

Gminy przed przystąpieniem do realizacji inwestycji mis-r uzyskują pozwolenia na budowę lub dokonują zgłoszeń budowy obiektów małej architektury. Zdarzają się jednak sporadycznie przypadki samowoli budowlanych.

Powiatowi inspektorzy nadzoru budowlanego i państwowi powiatowi inspektorzy sanitarni przy planowaniu kontroli użytkowanych obiektów mis-r, pomijają ponad połowę z nich. Dlaczego? Ponieważ nie wiedzą nawet o ich istnieniu. Przyczyną jest brak obowiązku gromadzenia danych na ten temat w powiatowych inspektoratach nadzoru budowlanego. To także kwestia nierzetelnych ewidencji prowadzonych w powiatowych stacjach sanitarno-epidemiologicznych.

Przy kontrolach nieprawidłowości stwierdzane bywają niezwykle rzadko (dotyczyły 2% obiektów sprawdzonych w latach 2017-2018). Nadzór budowlany polega głównie na doraźnych działaniach związanych z oceną stanu technicznego urządzeń na wybranych obiektach gminnych. PINB rzadko kontrolują, czy właściciele obiektów dopełniają obowiązków dotyczących okresowych kontroli stanu technicznego oraz gromadzenia i przechowywania dokumentacji.

Sporadyczne kontrole obiektów

Powiatowe stacje sanitarno-epidemiologiczne (PSSE) sprawują także wybiórczy nadzór nad obiektami mis-r. Kontrolują głównie place zabaw przy żłobkach, przedszkolach i szkołach. Pomijają obiekty należące do wspólnot mieszkaniowych lub niektóre rodzaje obiektów takie jak skateparki, czy street workout parki. Sporadycznie kontrolują obiekty zarządzane przez spółdzielnie mieszkaniowe. Tu także przyczyną są m.in. niedobory kadrowe, brak określonych procedur i przepisów oraz niedostateczna informacja o obiektach. Parki linowe w zasadzie pozostawały poza kontrolą IH, PINB i PSSE. Kontrola NIK wykazała wiele niezgodności z Polskimi Normami w zakresie ich konstrukcji oraz nieprawidłowości dotyczących konserwacji i eksploatacji.

Właściciele i zarządcy mis-r często dopuszczają do nieprawidłowości w zakresie zapewniania ich należytego stanu technicznego, higieniczno-sanitarnego i estetycznego oraz bezpieczeństwa użytkowania. Stwierdzono je na ponad 60% skontrolowanych przez NIK obiektów. Bywa, że wymagane przepisami kontrole okresowe stanu technicznego obiektów budowlanych w ogóle nie są przeprowadzane. Organy stanowiące gmin często nie uchwalają regulaminów korzystania z obiektów mis-r.

Wnioski po kontroli

Funkcjonujący system nadzoru nad budową oraz utrzymaniem obiektów małej infrastruktury sportowo-rekreacyjnej nie zapewnia w pełni bezpiecznego ich użytkowania. Ustalenia kontroli wskazują na potrzebę wprowadzenia zmian zarówno w sferze legislacyjnej, jak i organizacyjnej. Niezbędna jest również popularyzacja wiedzy o zasadach urządzania i utrzymywania bezpiecznych obiektów małej infrastruktury sportowo-rekreacyjnej.

Mając na uwadze ustalenia kontroli, Najwyższa Izba Kontroli wnioskuje:
Do Ministra właściwego do spraw budownictwa o podjęcie działań na rzecz:

• doprecyzowania w art. 3 ustawy Prawo budowlane, do jakiej kategorii obiektów lub urządzeń budowlanych winny być zaliczane place zabaw, parki linowe, siłownie plenerowe i inne rodzaje obiektów małej infrastruktury sportowo-rekreacyjnej oraz urządzenia stanowiące ich wyposażenie;
• doprecyzowania w §40 ust. 3 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie wymagań dotyczących odległości obiektów małej infrastruktury sportowo-rekreacyjnej od miejsc niebezpiecznych, takich jak naturalne lub sztuczne cieki oraz zbiorniki wodne, ciągi jezdne inne niż ulice itp., a także zasad ustalania odległości od obiektów wymienionych w tym przepisie;
• wprowadzenia standardów obejmujących kompleksowo zasady budowy, wyposażenia, zagospodarowania i bieżącego utrzymania w należytym stanie obiektów przeznaczonych do rekreacji takich, jak: place zabaw, siłownie plenerowe, skateparki, parki linowe oraz inne o podobnym charakterze, a także zasady ich bezpiecznego użytkowania.

Aktualny nadal pozostaje wniosek o rozważenie wprowadzenia nowych rozwiązań systemowych dostosowujących organizacyjnie i kadrowo organy nadzoru budowlanego do skali oraz zakresów realizowanych zadań nałożonych ustawą Prawo budowlane. Został on sformułowany przez NIK po kontroli Realizacja zadań przez organy nadzoru budowlanego (P/12/079) oraz podtrzymany w informacji o wynikach kontroli Prawidłowość kontroli i skuteczność postępowań egzekucyjnych prowadzonych przez organy nadzoru budowlanego (P/18/078);
Do organów Inspekcji Handlowej, Państwowej Inspekcji Sanitarnej, administracji architektoniczno-budowlanej oraz nadzoru budowlanego:

• o podjęcie – w ramach posiadanych kompetencji – działań zmierzających do zapewnienia skutecznego nadzoru nad budową oraz utrzymaniem w należytym stanie obiektów małej infrastruktury sportowo-rekreacyjnej, a także nad urządzeniami przeznaczonymi do wyposażenia takich obiektów.

Ponadto organom nadzoru budowlanego i Państwowej Inspekcji Sanitarnej NIK wskazuje na zasadność opracowania wewnętrznych standardów oraz wytycznych prowadzenia kontroli obiektów małej infrastruktury sportowo-rekreacyjnej. Zasadne jest także publikowanie na stronach internetowych inspektoratów i stacji sanitarno-epidemiologicznych informacji dotyczących wymogów bezpieczeństwa i bezpiecznej eksploatacji takich obiektów;
Do burmistrzów, wójtów i kierowników gminnych jednostek zarządzających obiektami małej infrastruktury sportowo-rekreacyjnej o:

• zapewnienie rzetelnego i skutecznego nadzoru nad urządzaniem, stanem technicznym, higieniczno-sanitarnym i bezpieczeństwem korzystania z obiektów małej infrastruktury sportowo-rekreacyjnej.

Jednocześnie, mając na względzie zapewnienie bezpieczeństwa, Najwyższa Izba Kontroli sygnalizuje potrzebę umieszczania w miejscach przeznaczonych do zabaw i rekreacji regulaminów określających zasady bezpiecznego korzystania z obiektów mis-r. Zwraca także uwagę na zasadność formułowania w zawieranych z wykonawcami umowach obowiązku dostawy urządzeń i wykonania obiektów zgodnie z zasadami określonymi w Polskich Normach.

Źródło: materiały prasowe
Fot. Frame Kings/Unsplash

Czytaj też o siłowniach plenerowych Orlenu

Artykuł Siłownie plenerowe pod kontrolą NIK-u pochodzi z serwisu Fitness Biznes - Portal B2B branży fitness.